Yangi texnologiyalar davri: O‘zbekiston qanday qilib ipak yo‘li haqidagi eski tasavvurlardan chiqib, jiddiy IT-markazga aylanyapti
G‘arb jamoatchiligi ko‘pincha O‘zbekistonni qadimiy Ipak yo‘li, bozorlar, paxta va oltin bilan bog‘laydi. Ammo bu tasvir bugungi kun manzarasiga mos kelmaydi. So‘nggi yillarda mamlakat mutlaqo boshqa strategik yo‘nalishga burildi: O‘zbekiston tobora kuchayib borayotgan texnologiya klasteriga, zamonaviy IT-markazga va global raqamli xizmatlar bozorining faol ishtirokchisiga aylanmoqda. Yevropada, ayniqsa Germaniyada, IT-kadrlar tanqisligi iqtisodiy taraqqiyotga salbiy ta’sir ko‘rsatayotgan bir paytda, O‘zbekistonning yangi raqamli ekotizimi katta qiziqish uyg‘otmoqda.
Yevropadagi IT-kadrlar tanqisligi – O‘zbekistondagi imkoniyat oynasi
Germaniyada raqamli transformatsiya zarur bo‘lganidan ancha sekin ketmoqda. Bitkom ma’lumotlariga ko‘ra, mamlakatda 110 mingga yaqin malakali IT-mutaxassis yetishmaydi. Bu nafaqat kompaniyalar, balki iqtisodiyotning raqobatbardoshligi uchun ham xavf tug‘diradi. Shu fonda O‘zbekistonning so‘nggi sakkiz yildagi iqtisodiy va institutsional islohotlari uni Yevropa uchun jiddiy hamkor sifatida ko‘rsatmoqda.
Berlin shahridagi O‘zbekiston elchixonasida o‘tgan IT-forumda IT Park O‘zbekistonning eksport bo‘yicha rahbari Behzod Sidikov: “Siz O‘zbekistondagi startaplarga bevosita IT-xizmatlarni buyurtma qilishingiz mumkin”, deya ta’kidlaydi. Bugungi kunda mamlakatda yuzlab mahalliy va chet ellik kompaniyalar dasturiy ta’minot ishlab chiqish, IT-autsorsing, fintech, raqamli dizayn, bulutli yechimlar kabi keng qamrovli xizmatlarni taklif qilmoqda.
Bundan atigi bir necha yil oldin hech kim bu manzarani tasavvur ham qilolmasdi. Ammo bugun haqiqat ancha boshqacha.
2017-yildan boshlangan islohotlar: iqtisodiyotning yangi o‘qi – texnologiyalar
2017-yildan boshlab O‘zbekiston iqtisodiyotini diversifikatsiya qilish, xalqaro integratsiyani kuchaytirish va ochiq bozor tamoyillariga yaqinlashish bo‘yicha keng qamrovli islohotlarni hayotga tatbiq etdi. Bu jarayon Markaziy Osiyodagi eng yirik iqtisodiyot uchun juda tez sur’atda davom etdi.
Mamlakatning yalpi ichki mahsuloti 2024-yilda 6,5 foizga oshdi. Xizmat ko‘rsatish sohasi jadal rivojlanmoqda, uning ichida esa IT-eksport mutlaqo alohida o‘sish drayveriga aylandi.
1 milliard dollarlik IT-eksport: tarixiy o‘tish nuqtasi
2024-yilda O‘zbekiston IT-xizmatlar eksportini ilk bor 1 milliard dollardan oshirdi. Prezident Shavkat Mirziyoyev Toshkent Xalqaro Investitsiya Forumida 2030-yilgacha ushbu ko‘rsatkichni 5 milliard dollarga yetkazishni maqsad qilganini ta’kidladi.
Bu maqsad qambag‘allikdan uzoq, ammo statistik tendensiyalar bunga erishish mumkinligini ko‘rsatmoqda:
- 2020–2024 yillarda IT-sohasi yiliga o‘rtacha 42 foiz o‘sdi.
- IT-eksport 2020-yildagi 42 million dollardan 2023-yilda 447 million dollarga yetdi.
- Mamlakat bugun AQSh, Buyuk Britaniya va Yevropaga IT-xizmatlar yetkazib beruvchi netto-eksportchiga aylandi.
Germaniya iqtisodiy jamoasining eksperti Garri Polushkinning fikricha, agar hozirgi sur’at saqlab qolinsa, 2030-yilgi besh milliard dollarlik maqsad real hisoblanadi.
Infratuzilma: data-markazlar, optik tolali tarmoqlar, raqamli davlat
O‘zbekiston raqamli infratuzilmani kengaytirishga katta sarmoya kiritmoqda. 2022-yilda tashkil etilgan Raqamli texnologiyalar vazirligi sektorni markazlashtirilgan tarzda boshqarib kelmoqda. Hozirda asosiy e’tibor quyidagilarga qaratilgan:
- yangi optik tolali aloqa tarmoqlarini qurish,
- hududlararo internet tezligini tenglashtirish,
- zamonaviy data-markazlar barpo etish,
- davlat boshqaruvini to‘liq raqamlashtirish.
Saudiya Arabistonining DataVolt kompaniyasi Toshkentdagi IT Park hududida yirik, to‘liq yashil energiya asosida ishlaydigan data-markaz qurmoqda. Uning 2026-yil oxirida ishga tushishi rejalashtirilgan. Buxoro va New Tashkent uchun ham shunga o‘xshash loyihalar ko‘rib chiqilmoqda.
2030-yilgacha mamlakatda 20 ta data-markaz qurilishi rejalashtirilgan bo‘lib, ularning umumiy quvvati 500 megavattdan ziyod bo‘ladi.
IT Park: O‘zbekistonning raqamli transformatsiyasi markazi
Bugungi kunda IT Park O‘zbekiston – mamlakatning asosiy innovatsion maydoni. Bu yerda 3 mingdan ortiq kompaniya ro‘yxatga olingan, ularning 800 dan ziyodi xalqaro ishtirokga ega. Park rezidentlariga quyidagi imtiyozlar beriladi:
- soliq yengilliklari,
- qulay vizalar,
- tezkor ro‘yxatdan o‘tish jarayonlari,
- Zero Risk, Softlanding va One-Stop Shop kabi qo‘llab-quvvatlash dasturlari,
- infratuzilma, inkubatsiya va akseleratsiya xizmatlari.
IT Park kompaniyalari 45 mingdan ortiq mutaxassisni ish bilan ta’minlaydi va xizmatlarini 90 dan ortiq davlatga eksport qiladi.
Yetakchi loyihalar qatoriga:
- Payme – mintaqadagi yirik fintech ekotizimi,
- Uzum – O‘zbekistonning ilk “unicorn” startapi,
- United Soft – Samsung va Ubisoft kabi brendlar uchun animatsiya va VFX ishlab chiqaruvchi xalqaro studiya
kabi kompaniyalar kiradi.
O‘zbekistonning eng kuchli resursi – yosh va malakali inson kapitali
O‘zbekiston 40 millionga yaqin aholiga ega. Aholining 45 foizi 25 yoshdan kichik. Bu demografik ustunlik IT-reformalarning eng muhim poydevorini tashkil etadi.
Yoshlar:
- texnologiyaga qiziqadi,
- yuqori motivatsiyaga ega,
- xorijiy tillarni faol o‘rganmoqda,
- startap madaniyatiga tez moslashmoqda.
2024-yilda Germaniya va O‘zbekiston o‘rtasida imzolangan Migratsiya va mobilitet bitimi Yevropa uchun o‘zbek yoshlariga qonuniy, tartibli mehnat ko‘chishi imkoniyatlarini yaratdi. Tibbiyot, texnika, xizmat ko‘rsatish sohalarida qo‘shma dasturlar ko‘paymoqda.
Autsorsing modeli: O‘zbekiston “miya oqimi”ni oldini oladi
Ko‘plab davlatlar o‘z IT-mutaxassislarini chetga yuborib qo‘yishdan zarar ko‘radi. O‘zbekiston esa bu jarayonga boshqacha yondashmoqda: yuqori malakali IT-kadrlarni mamlakat ichida ushlab turish uchun ularga xalqaro bozor bilan ular yashayotgan joyda ishlash imkoniyati berilmoqda.
Yevropa kompaniyalari uchun bu modelning afzalliklari:
- narxlar raqobatbardosh,
- kommunikatsiya uslubi Yevropaga yaqin,
- loyihalarni tez topshirish mumkin,
- madaniy moslashuv jarayoni osonroq.
Rossiyalik IT-mutaxassislarning ko‘chishi – texnik ekotizimni kuchaytirgan omil
2022-yildan so‘ng Rossiyada boshlangan qisman safarbarlik Markaziy Osiyoga, ayniqsa O‘zbekistonga kuchli migratsion oqim keltirdi. Minglab yuqori malakali mutaxassislar Toshkent, Samarqand va Farg‘ona vodiysiga ko‘chib keldi.
Bu oqim:
- ko‘plab startaplarning malaka darajasini oshirdi,
- yangi xizmat turlarining paydo bo‘lishiga turtki berdi,
- IT Parkdagi xalqaro ro‘yxatdan o‘tishlarni keskin ko‘paytirdi,
- eksport qilinadigan raqamli mahsulotlar sifatini oshirdi.
Ba’zilar keyinchalik boshqa davlatlarga ketgan bo‘lsa-da, ular qoldirgan texnik meros aniq sezilmoqda.
WTOga yaqinlashuv va Yevropa Ittifoqi bilan yangi hamkorlik formati
O‘zbekiston oxirgi yillarda xalqaro tizimlarga integratsiyani kuchaytirib kelmoqda. Byurokratik to‘siqlarni qisqartirish, bojxona tizimini modernizatsiya qilish, davlat xaridlarini shaffoflashtirish kabi chora-tadbirlar mamlakatning ochiqligini kengaytirdi.
2025-yil 24-oktabr kuni Bryusselda Prezident Mirziyoyev, Yevropa Kengashi Prezidenti Antoniu Kosta va Yevropa Komissiyasi Prezidenti Ursula fon der Leyen kengaytirilgan sheriklik bo‘yicha yangi bitim imzoladilar. Fon der Leyen: “Biz allaqachon kuchli bo‘lgan hamkorlikni yanada mustahkamlash vaqti keldi”, dedi.
WTOga kirish bo‘yicha muzokaralar ham ijobiy yakunlanib bormoqda. 2026-yilda to‘liq a’zolik ehtimoli real sifatida ko‘rilmoqda.
Kelajak istiqbollari: murakkab vazifalar, ammo katta salohiyat
Mamlakat hali to‘liq hal qilinmagan muammolarga ega: ayrim administrativ eskiliklar, raqobat siyosatidagi zaifliklar, tenderlarning shaffof bo‘lmasligi yoki davlat idoralaridagi ayrim eski tartiblar hanuz mavjud. Ammo siyosiy irodaning mavjudligi sezilmoqda. Raqamli iqtisodiyot O‘zbekiston uchun shunchaki sektor emas – bu yangi milliy strategiyaning asosi.
O‘zbekiston global IT-xaritada yangi pozitsiyani egallamoqda
Bugungi O‘zbekiston nafaqat o‘z hududiy imidjini yangilamoqda, balki butunlay yangi iqtisodiy rolni shakllantirmoqda. Mamlakatning yosh aholisiga, tezkor raqamli islohotlarga, strategik infratuzilmaga va xalqaro hamkorlikka tayanib, dunyo bozorlariga chiqayotgan IT-eksport salohiyati jadal o‘sib bormoqda.
Yevropa, xususan Germaniya, endi O‘zbekistonni faqat xomashyo yetkazib beruvchi yoki tarixiy hudud sifatida emas, balki kelajakka yo‘naltirilgan, raqamli transformatsiya uchun muhim hamkor sifatida ko‘ra boshladi. Va bu jarayon endi boshlangani yo‘q – u allaqachon kuchayib bormoqda.
©Davra e.V. tarafidan “Berliner Zeitung” materiali asosida tayyorlandi
